Na polach łazduńskich

Łazduny – wieś w rejonie iwiejskim obwodu grodzieńskiego na Białorusi. W drugiej połowie XIX wieku w pobliżu miasteczka Łazduny Korwin-Milewscy wybudowali pałac i duży park o tej samej nazwie. Później wokół majątku rozrosła się wieś, również o nazwie Łazduny. Następnie obie wsie nazywano różnie, np. Łazduny i Łazduny 1, Łazduny południowe i Łazduny północne. Obecnie Łazduny północne noszą oficjalnie nazwę Łazduny 1, a południowe Łazduny 2.

Dobra te były dziedzictwem Radziwiłłów. W 1806 roku Dominik Hieronim Radziwiłł podarował Łazduny Józefowi Wołodkowiczowi i jego żonie Karolinie z Brzostowskich. Po 1810 roku majątek nabył Samuel Wołk-Łaniewski, który podarował go swojej wnuczce Weronice Wołk-Łaniewskiej zamężnej za Oskarem Korwin-Milewskim. Ostatnim właścicielem majątku był ich syn Hipolit Milewski.

W czasach zaboru Łazduny, znalazły się na terenie ujezdu oszmiańskiego guberni wileńskiej, a po traktacie pokojowym w Rydze z 1921 roku w gminie Ługomowicze powiatu wołożyńskiego województwa nowogródzkiego.

Msza polowa w Łazdunach, 4 grudnia 1920 r. Archiwum Akt Nowych, Muzeum Józefa Piłsudskiego w Belwederze w Warszawie, sygn. 93, k. 2

4 grudnia 1920 roku o godzinie 14 na polach tutejszego majątku Naczelny Wódz Józef Piłsudski własnoręcznie dokonał uroczystego aktu dekoracji chorągwi pułków 9 Dywizji Piechoty: 15, 22, 34 i 35 oraz trąbek 9 pułku artylerii polowej i I dywizjonu 9 pułku artylerii ciężkiej, Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari.

Dekorowanie Sztandarów 9 Dywizji Piechoty w Łazdunach, 4 grudnia 1920 r. Archiwum Akt Nowych, Muzeum Józefa Piłsudskiego w Belwederze w Warszawie, sygn. 93, k. 3

Tak więc 6 kwietnia 1933 roku w Brześciu nad Bugiem mjr. dypl. Bronisław Szostak, były dowódca 4 kompanii 34 pułku piechoty, wspominał ten dzień:

“Naczelnego Wodza oczekuje w Łazdunach d-ca 9 dywizji płk Trojanowski ze sztabem i 4 komp. 34 p. p. jako honorową.

Przybywa Wódz.

Padają słowa komendy. Po chwili widzę tylko zbliżające się krzaczaste brwi i wąsy. Wszystko inne zginęło mi z przed oczu.

Trzykrotnie salutuję szablą.

“Panie Marszałku!” następuje raport.

Tegoż dnia na łazduńskich polach stają pułki 9 dywizji piechoty. Z 18 brygady są tylko kompanje honorowe 22 i 34 pp. z chorągwiami.

Przegląd. Chylą się przed Wodzem chorągwie, poczem po mszy polowej odbywa się dekoracja.

Z przemowy Marszałka brzmią mi jeszcze w uszach tej treści mniej więcej słowa:

“Na drodze swej nie mieliście wielkich miast, których zdobycie wsławiłoby wasze imię.

Na wojnie każdemu może się zdarzyć choć raz dokonać czynu, zasługującego na nagrodę. Lecz o ile więcej wart jej jest ten kto przez całą wojnę był niezachwiany, na kogo mogłem liczyć w najcięższych nawet chwilach i być pewnym, że nigdy nie zawiedzie.

W moim notatniku Naczelnego Wodza nie macie żadnego minusu i dlatego 9 dywizja otrzymuje najwyższe odznaczenie wojskowe”.

Następnego dnia odwoziłem do pułku, będącego podówczas w Januszach pod Wilnem, chorągiew, ozdobioną orderem “Virtuti Militari””.

Defilada 9 Dywizji Piechoty w Łazdunach, 4 grudnia 1920 r. Archiwum Akt Nowych, Muzeum Józefa Piłsudskiego w Belwederze w Warszawie, sygn. 93, k. 4

W czasie I wojny światowej pałac w Łazdunach został rozgrabiony i częściowo spalony. W grudniu 1920 roku przebywał w pałacu Józef Piłsudski podczas wizyty w 9 Dywizji Piechoty. W 1926 roku Sejmik Wołożyński z własnych funduszów zakupił większy obszar ziemi wraz z pałacem od Hipolita Korwin-Milewskiego, gdzie zaprojektował założyć pierwszą w powiecie niższą szkołę rolniczą, która została otworzona w styczniu 1928 roku.

Dwór w Łazdumach podczas pobytu w nim Józefa Piłsudskiego, 4 grudnia 1920 r. Archiwum Akt Nowych, Muzeum Józefa Piłsudskiego w Belwederze w Warszawie, sygn. 93, k. 5

Obecnie z pałacu Korwin-Milewskich pozostały jedynie ruiny jego fundamentów i pozostałości parku.

mjr. zw. Denis Krawczenko. Józef  Piłsudski. Kresy w hołdzie Marszałkowi